معیارهای یک مقاله علمی
- پژوهشی

توصیه جدّی می‌شود که معیارهای زیر در هر مقاله علمی - پژوهشی مورد رعایت
قرارگیرند. رعایت این معیارها باعث انسجام و
استحکام مقاله شده و امکان پذیرش آن را در یک مجله علمی - پژوهشی افزایش می‌دهد.

الف- مرتبط بودن مطالب و کامل بودن

• تمام موضوعات مطرح شده‌اند.

• استدلال‌ها و بحث‌ها در کلیت متن مرتبط هستند.

• منابع و مراجع ادبیات تحقیق آورده شده‌اند.

• منطق و پیوستگی بین استدلال‌ها رعایت شده است.

ب- برخورداری از یک سازمان منسجم:

• مقاله از یک ساختار شفاف مفهومی برخوردار است.

• عنوان‌ها و زیر‌عنوان‌های مناسب، صحیح و مرتبطی به کار برده شده‌اند.

• نظام ارجاع دهی با ثبات و مناسب است.

پ- برخورداری از یک محوریّت تحقیقی در کلّیت و ترکیب مقاله:

• تفکر خلاق، ترکیب و استدلال ظهور و بروز دارد.

• دقت فکری در باره عنوان اصلی دیده می‌شود.

• مفاهیم مرتبط به نحو مناسبی تحقیق شده‌اند.

• استدلال‌ها و اثبات‌ها به وسیله مدارک و مستندات یا ارجاعات پشتیبانی
شده‌اند.

• شواهد کافی برای فهم موضوع وجود دارد.

• ادبیات تحقیق مورد نقد و تحلیل قرار گرفته‌اند.

• ارتباط لازم بین ادبیات تحقیق و موضوع مورد تحقیق مقاله ارائه شده
است.

3- ساختار عمومی مقاله

یک مقاله تحقیقی به طور کلی می‌تواند در برگیرنده ساختاری مشابه ساختار زیر باشد.

1) عنوان مقاله:

• پرهیز از عنوان‌های کلی و روزنامه‌ای؛

• استفاده از صفت و موصوف‌های لازم برای گویاتر نمودن عنوان؛

• دارا بودن جذّابیت برای جذب مخاطب؛

• فشرده و مختصر و یادآوردنی؛

• پرهیز از اصطلاحات نامأنوس و اختصار

• توجه به این نکته که عنوان یک برچسب است نه جمله.

2) نام نویسنده/نویسندگان:

• مشخص کردن نام و رابطه عضویتی نویسنده یا نویسندگان.

3) چکیده:

• دربرگیرنده (معرفی کلی و گویای تحقیق / بیان هدف و قلمرو تحقیق، اهمیت
کلّی تحقیق ، مروری فشرده بر ساختار مقاله، اشاره کلّی به نوآوری‌ها و دستاوردهای
مقاله)؛

• پرهیز جدی از آوردن مراجع، فرمول و علامت‌های ویژه؛

• رعایت کوتاهی و فشرده بودن ( در حد یک بند و سقف 200 تا 250 کلمه)؛

• توجه به این نکته که تعداد افرادی که چکیده را می‌خوانند بسیار بیشتر
از کسانی است که مقاله را می‌خوانند.

4) کلید واژه‌ها:

• تا سقف پنج کلمه و یا اصطلاح

5) مقدمه:

• تعریف مسئله و قلمرو تحقیق؛

• طرح اهمیت تحقیق؛

• طرح سوابق تاریخی موضوع؛

• طرح طبقه‌بندی‌ها و شاخه‌های مرتبط با موضوع؛

• ارائه تعاریف اصطلاحات اصلی و علائم و اختصارات؛

• مروری کلی بر بقیه مقاله.

• این بخش می‌تواند با بخش بعدی ترکیب شود.

6) بررسی ادبیات موضوع/ سابقه تحقیق:

• طرح سابقه بر اساس یک نظم زمانی/ دیدگاهی/مکتب فکری یا هر طبقه‌بندی
دیگر؛

• طرح ارتباط ادبیات مورد بررسی با موضوع تحقیق؛

• بیان نقاط قوّت، ضعف و محدودیت‌های ادبیات موضوع؛

• صرف نظر از طرح مطالب شخصی و تعصب آمیز؛

• طرح یافته‌های موافق و مخالف در ادبیات؛

• ارائه روند و سیر تحقیق و طرح جهت‌گیری آن؛

• نقد و بررسی تئوری‌های طرح شده؛

• مشخص کردن محدوده زمانی مورد بررسی؛

• برقراری ارتباط بین ادبیات موضوع با موضوع مورد تحقیق.

7) بدنه اصلی مقاله:

• متشکل از یک تا چند بخش و در برگیرنده اصل تحقیق و مطالعه نظیر روش و
متدولوژی، فرضیات، مدل ریاضی.

8) نتایج ارائه خروجی‌های آزمایش‌ها، مدل‌ها یا محاسبات.

9) بحث در باره نتایج:

• استخراج اصول،روابط و ارائه تعمیم‌های ممکن؛

• ارائه تحلیل مدل یا تئوری؛

• ارائه ارتباط بین نتایج و تحلیل‌ها.

• جمع بندی و نتیجه‌گیری طرح نتایج مهم و پیامدهای آنها؛

• بیان استثناء ها و محدودیت‌ها؛

• طرح افق‌های تحقیقاتی برای ادامه و توسعه تحقیق.

10) سپاسگزاری (در صورت نیاز):

• قدردانی از مؤسسات و یا اشخاصی که در به ثمر رسیدن تحقیق و یا بهتر
انجام شدن فعالیت‌های مربوط به مقاله تأثیرگذار بوده‌اند.

11) منابع:

• ارائه فهرست مرتب شده منابع.

12) پیوست‌ها (در صورت نیاز):

• ارائه مطالب ضروری برای فهم و پشتیبانی از مطالب اصلی مقاله.

4- موارد ویرایشی

• رعایت ملاحظات دستوری در جملات و سعی در نوشتن جملات کوتاه و گویا؛

• شماره گذاری عنوان بخش‌ها و زیربخش‌ها؛

• شماره گذاری روابط و فرمول‌ها؛

• ارائه شرح مفید و گویا در بالای جداول و پائین شکل‌ها؛

• شماره گذاری جداول و شکل‌ها به طور جداگانه؛

• ارجاع دهی به هر جدول و یا هر شکل در متن از طریق شماره مربوطه؛

• رعایت دندانه‌گذاری مناسب به منظور تفکیک بهتر و خواناتر نمودن
نوشتار؛

• پرهیز از شکسته‌شدن کلمات در دو خط متوالی (نظیر "می" در
آخر خط و "شود" در ابتدای خط بعدی)؛

• پرهیز از کپی‌کردن تصاویر ناخوانای مراجع و منابع، سعی در باز طراحی
آنها با ذکر دقیق مأخذ در ذیل آنها.

5- نکات ویژه

• سعی جدی در ثبات رویه‌های اتخاذ شده در نوشتار مقاله (مانند اندازه
حروف، ضخامت خطوط در جداول و شکل‌ها، نوع خطوط لاتین در کلمات لاتین, فاصله شماره‌ها
با متن یا روابط)؛

• الگوبرداری از ساختار آخرین مقالات منتشر شده در نشریه یا ژورنال هدف
(نشریه‌ای که قصد دارید مقاله خودرا برای انتشار ارسال دارید)؛

• ارائه مقاله کامل شده به اشخاص مطّلع و مرتبط با موضوع مقاله و دریافت
نظرات آنان و انجام عمل بالعکس در مورد آنان؛

• واگذاری تهیه مقالات مروری به محققان با تجربه و نویسندگانی که در
زمینه مورد بررسی صاحب نظر بوده و لااقل چند مقاله در این رابطه منتشر نموده‌اند؛

• اطمینان از دسترسی به مقالات مرجع مربوط به موضوع مقاله به ویژه
مقالات جدید؛

• رعایت امانت، صداقت و اخلاق از اصول مهم هر فعالیت علمی و تحقیقی است.
مراعات نمودن این اصول از ضرورت بسیار بالائی برخوردار است.

6- کلام پایانی

نوشـته حاضر با دریافت نظرات اصلاحی و پیشـنهادی شما به طور قطــع بهتر و کاملتر
خواهـد شد. نویسنده در انتــظار دریافت تجارب و دیدگاه‌های نقادانه و عالمانه شما
در باره موضوع این نوشتار است. بدیهی است در نسخه‌های بعدی نکات متذکر شده شما با ذکر نامتان لحاظ خواهد شد.

منبع:
محمدمهدی سپهری
http://www.mydocument.ir