تجارت جهاني در اوايل سال 2005 رشد كندي داشت اما به تدريج بر شدت رشد آن افزوده شد به طوريكه در نهايت در اين سال حجم تجارت كالايي نسبت به سال قبل از آن 6درصد رشد كرد. اين درحالي است كه رشد اقتصاد جهاني در اين سال 3/3 درصد بود.
براساس گزارش تجارت، هم توليد ناخالص داخلي و هم صادرات كالايي در سال 2005 نسبت به سال 2004 رشد كمتري داشته است.
طبق اين گزارش وضعيت تجارت جهاني در سال 2006 چندان معلوم نيست اما علايمي از شرايط بهتر سرمايهگذاري با چشمانداز شكننده مصرف و اشتغال مخصوصاً در اروپا قابل تشخيص است. براساس برآورد اقتصاددانان سازمان جهاني تجارت حجم تجارت كالايي در سال 2006 به ميزان 7 درصد و اقتصاد جهاني در حدود 5/3 درصد رشد واقعي خواهند داشت.
مديركل سازمان جهاني تجارت در توضيح اين گزارش گفته است اقتصاد جهاني در حال گذراندن يك دوره انتقالي است و تغيير شرايط اقتصادي و پيشرفتهاي قابل توجه در عرضه فنآوري همراه با ظهور بازيگران جديد در صحنه اقتصاد و تجارت جهاني نويد تغييرات قابل توجه در اين عرصه را دارد. به گفته وي در چنين شرايط نامطمئني تنها چيزي كه در مورد آن اطمينان وجود دارد لزوم تلاش كشورهاي عضو سازمان براي ايجاد نظام تجارت جهاني عادلانهتر و سادهتر از طريق نهايي كردن مذاكرات دور دوحه است.
مروري بر مهمترين تحولات اقتصادي و تجاري جهان در سال 2005
در سال 2005 تجارت جهاني (براساس حجم صادرات كالايي) 6 درصد رشد واقعي داشت اين در حالي است كه رشد واقعي تجارت جهاني در سال 2004 در حدود 9 درصد بود. ارزش صادرات كالايي در سال 2005 به ميزان 13 درصد رشد كرد. در سال 2004 اين رقم 21 درصد بود. در سال 2005 براي اولين بار ارزش تجارت كالا در سطح جهان از 10 تريليون دلار تجاوز كرد. ارزش صادرات خدمات (به قيمتهاي جاري) در سال 2005 به ميزان 11 درصد رشد كرد و به 4/2 تريليون دلار رسيد (در سال 2004 رقم رشد 19 درصد بود). نمودارشماره يك رشد حجم تجارت كالايي و توليد ناخالص داخلي را بين سالهاي 1995 تا 2005 در سطح جهان نشان ميدهد.
به علت افزايش قيمتهاي جهاني نفت، آفريقا و خاورميانه و همچنين آمريكاي مركزي و شمالي در كنار كشورهاي مستقل مشترك المنافع شاهد رشد صادرات كالايي چشمگيري در سال 2005 بودند. رشد صادرات كالايي به كشورهاي مستقل مشتركالمنافع كمك كرد تا رشد اقتصادي 6/6 درصدي را كه بالاترين ميزان رشد در كل مناطق جهان بود را به دست بياورند. آفريقا و خاورميانه ركورد بالاترين سهم خود در صادرات كالايي جهان را در دو دهه گذشته به دليل تحولات بازار نفت در خلال دو سال گذشته به ثبت رساندند.
عملكرد تجاري اتحاديه اروپا در سال 2005 كند و كم تحرك بود. رشد صادرات و واردات اين اتحاديه در مقايسه با ساير مناطق مختلف جهان هم در حوزه كالا و هم خدمات كمتر بود. چهار كشور مهم اين منطقه (يعني فرانسه، آلمان، ايتاليا و انگلستان) رشد اقتصادي كندي- از تقريباً ركود اقتصادي در ايتاليا تا رشد بسيار كم 8/1 درصدي در انگلستان- را شاهد بودند. با اين حال 10 كشور تازه ملحق شده به اتحاديه اروپا رشد تقريبي 4 درصد كه بسيار بيشتر از متوسط رشد اقتصادي اتحاديه اروپا بود تجربه كردند.
رشد توليد ناخالص داخلي و رشد واقعي تجارت آمريكاي شمالي در سال 2005 به ترتيب 4/3 و 6 درصد بود. رشد اقتصادي كمتر ايالات متحده آمريكا در اين سال باعث شد واردات كالايي اين كشور براي اولين بار از سال 1997 كمتر از صادرات كالايي آن افزايش يابد.
رشد اقتصادي مناطق در حال توسعه اگر چه در سال 2005 ادامه داشت اما روند رشد اقتصادي اين مناطق نسبت به سال قبل از پويايي كمتري برخوردار بود. در كشورهاي آفريقا و خاورميانه، ميانگين رشد اقتصادي منطقهاي بين 4 تا 5درصد گزارش شده است.
منطقه در حال توسعه آسيا، قويترين عملكرد را از لحاظ رشد اقتصادي در بين مناطق مختلف در حال توسعه دنيا از خود نشان داده و رشد اقتصادي آن در سال 2005 به 5/6 درصد رسيده است.
چين و هند كه پرجمعيتترين كشورهاي دنيا محسوب ميشوند بار ديگر رشد اقتصادي چشمگيري در سال 2005 داشتند به طوريكه توليد ناخالص داخلي آنها به ترتيب 9/9 و 1/7 درصد در اين سال رشد كرد.
به هرحال رشد اقتصادي كانادا و آمريكا در سال 2005 تا حدي بالا بود كه نرخ بيكاري موجود در اين دو كشور را كاهش دهد اما رشد كند اقتصادي در اروپا باعث شد بيكاري در اين اتحاديه در نرخ بالاتر از 8 درصد باقي بماند. نرخ بيكاري در كشورهاي در حال توسعه بسيار متفاوت است. البته با توجه به رشد سريع نيروي كار در بيشتر اين كشورها فقط رشد اقتصادي بالا ميتواند باعث كاهش نرخ بيكاري و اشتغال كاذب در آنها شود.
تحولات واقعي تجارت كالايي در مناطق مختلف دنيا
به طور كلي در سال 2005 همه مناطق دنيا به جز كشورهاي مستقل مشترك المنافع در كاهش سرعت رشد تجارت كالايي در سطح جهان نقش داشتند چرا كه در همه اين مناطق رشد واقعي واردات كالايي در سال 2005 كمتر از سال 2004 بود. رشد واردات ايالات متحده آمريكا، اتحاديه اروپا و ژاپن در سال 2005 كمتر از ساير مناطق مهم دنيا بود. اكثر مناطق دنيا در سال 2005 رشد صادرات پاييني را نيز تجربه كردند به جز مناطق آفريقا و خاورميانه كه صادراتشان در اين سال كمي بيش از نرخ 7 درصدي سال 2004 رشد كرد. نمودار 2 رشد واقعي تجارت كالايي را در مناطق مختلف دنيا در سال 2005 نشان ميدهد.
در اينجا وضعيت تجارت مناطق مختلف دنيا را در سال 2005 به اختصار مرور ميكنيم.
1) اروپا: از آنجا كه سه چهارم تجارت اروپا در داخل اتحاديه اروپا انجام ميشود ، مجموع صادرات و واردات اين اتحاديه در سال 2005 تنها در حدود 3 درصد رشد كرد كه بسيار كمتر از متوسط رشد تجارت جهاني در اين سال بود. اين رشد تجاري پايين با رشد اقتصادي ضعيف اين اتحاديه در سال 2005 سازگاري دارد. به جدول 1 در اين مورد توجه كنيد
2)
3) چين : اگر چه اروپا و ايالات متحده آمريكا رشد توليد ناخالص داخلي كاملاً پاييني در سال 2005 در مقايسه با 2004 تجربه كردند اما اقتصاد چين به رشد سريع خود با نرخي برابر با 10 درصد در سال 2005 ادامه داد. با وجود رشد بالاي اقتصادي نرخ رشد واردات چين در سال 2005 نصف اين رقم در سال 2004 بود و به 5/11 درصد رسيد. اين در حالي است كه صادرات كالايي چين در سال 2005 نسبت به سال قبل از آن 25 درصد رشد كرده است. كاهش واردات كالايي چين به كالاهايي مثل منسوجات، فلزات غيرآهني، ماشين آلات خاص و وسايل نقليه موتوري مربوط ميشود.
4) ساير مناطق:كشورهاي مستقل مشترك المنافع در سال 2005 بالاترين ميزان رشد توليد ناخالص داخلي و همچنين رشد دو رقمي واردات را به خود اختصاص دادند. واردات آفريقا و خاورميانه در اين سال رشد واقعي دور رقمي 12 درصد داشت. صادركنندگان محض مواد سوختي و ديگر محصولات معدني مثل كشورهاي مستقل مشترك المنافع، آفريقا، خاورميانه و آمريكاي جنوبي و مركزي در سال 2005 ، رشد واردات بيشتري نسبت به صادرات داشتند در حالي كه در مورد واردكنندگان محض مواد سوختي مثل اروپا ، آسيا و آمريكا رشد صادرات كالايي آنها بيشتر از وارداتشان در اين سال بود.
رشد اسمي تجارت جهاني در سال 2005
روند بلندمدت تجارت با مقادير واقعي بهتر ارزيابي ميشود. منظور از مقادير واقعي آن است كه تغييرات قيمت در محاسبه رشد تجاري محسوب نگردد. با اين حال تأثيرات قيمتي در محاسبه ميزان درآمد حاصل از تجارت(ارزش تجارت) مهم است. همچنين در محاسبه تراز تجاري و سهم تجارت يك كشور از تجارت جهاني ناگزير از واردكردن تغييرات قيمتي در محاسبات هستيم. علاوه بر اين در محاسبه تجارت خدمات، اطلاعات مربوط به مقادير واقعي تجارت در دسترس نيست چرا كه دادههايي از سطوح جهاني تجارت خدمات نداريم. به همين علت در اينجا تجارت جهاني را در مقادير اسمي آن مورد بررسي قرار ميدهيم.
جدول شماره 2 ارزش صادرات كالايي و خدمات را در سال 2005 و رشد اسمي تجارت را در اين دو حوزه به شكل ميانگين از سال 2000 تا 2005 و به تفكيك از سال 2003 تا 2005 نشان ميدهد.
تحولات تجاري در مقادير اسمي آن در مناطق مهم دنيا به اختصار به شرح زير است:
1) اروپا : اروپا در سال 2005 كمترين رشد اسمي تجاري در واردات و صادرات، هم در بخش كالايي و هم خدمات در بين مناطق تجاري دنيا را تجربه كرد. رشد اسمي تجاري اروپا هم در بخش كالايي و هم خدمات براساس يورو تنها 5/7 درصد رشد كرد كه حتي نسبت به رشد اسمي سال 2004 كمي كاهش داشته است.
2) آمريكاي شمالي: صادرات كالايي و خدمات آمريكاي شمالي در سال 2005 به ترتيب 12 و 10 درصد رشد اسمي داشته كه كمتر از ميانگين رشد اسمي تجارت در سطح جهان بوده است. رشد اسمي واردات كالايي آمريكاي شمالي در اين سال 6 درصد بود.
3) ساير مناطق: رشد اسمي صادرات كالايي در خاورميانه ، آفريقا و كشورهاي مستقل مشتركالمنافع به علت افزايش قيمت نفت و فرآوردههاي سوختي بين 29 تا 36 درصد رشد كرد. افزايش درآمدهاي صادراتي در كشورهاي موجود در اين مناطق آنها را قادر ساخت واردات كالايي و خدمات خود را سريعتر از ميانگين جهان افزايش دهند. منطقه آمريكاي جنوبي و مركزي(شامل حوزه درياي كارائيب ) نه تنها رشد اسمي تجارت كالايي بالايي داشتند بلكه تجارت خدمات آنها در مقايسه با ساير مناطق بالاترين ميزان رشد اسمي را به همراه داشت. جدول شماره 3 ارزش و رشد اسمي تجارت كالايي را در مناطق مختلف دنيا و كشورهاي منتخب در سال 2005 نشان ميدهد. رشد اسمي تجارت كالايي در اين جدول به شكل ميانگين از سال 2000 تا 2005 و به تفكيك از سال 2003 تا 2005 نمايش داده شده است.
جدول شماره 4 نيز همين مقادير را در مورد تجارت خدمات در بردارد.
در جدول شماره 5 مهمترين صادركنندگان و واردكنندگان كالايي جهان در سال 2005 همراه با سهم آنها از كل صادرات و واردات جهاني و رتبه آنها در جهان نشان داده شده است.
جدول شماره 6 همين اطلاعات را دارد با اين تفاوت كه تجارت داخلي اتحاديه اروپا لحاظ نشده و فقط آمار تجارت اتحاديه اروپا با خارج آن در جدول وارد شده است.
جدول شماره 7 نيز مهمترين صادركنندگان و واردكنندگان خدمات در جهان را با نمايش سهم آنها از كل صادرات و واردات جهان در اين حوزه و رتبه آنها در جهان نشان ميدهد.
